Rzecznik praw obywatelskich skarży do TK nową ustawę

Trybunał Konstytucyjny, ustawa o TK, Adam Bodnar, rzecznik praw obywatelskich — Rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar zdecydowanie krytykuje ustawę o TK. Foto_Krzysztof Zacharuk

Sprawne funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego jest jednym z niezbędnych warunków zapewniających skuteczność i efektywność systemu ochrony praw jednostki – twierdzi rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar.

I podkreśla, że ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z 22 lipca 2016 r. wprowadza takie rozwiązania, które "mogą zostać uznane za niezgodne z wymogami demokratycznego państwa prawnego".

W ocenie RPO, przede wszystkim ustawa wkracza w sposób niedopuszczalny w sferę niezależności Trybunału Konstytucyjnego i niezawisłości jego sędziów.

Ponadto, w ocenie rzecznika, nowe przepisy nie tylko nie usprawniają postępowań toczących się przed Trybunałem Konstytucyjnym, lecz prowadzą do dalszego paraliżu działania TK, prowadząc tym samym do naruszenia praw i wolności człowieka i obywatela.

Biuro RPO podkreśla że ustawa jest w wielu miejscach zbieżna z przepisami ustawy z 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, uznanymi już przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją – przede wszystkim w wyroku z dnia 9 marca 2016 r. (sygn. akt K 47/15).

We wniosku do Trybunału Konstytucyjnego Adam Bodnar zwraca przede wszystkim uwagę na:

tryb uchwalenia zaskarżonej ustawy (tempo prac nad zagadnieniami natury ustrojowej, brak odpowiedniej merytorycznej analizy i debaty);
arbitralne ustalenie liczby trzech kandydatów na stanowiska prezesa i wiceprezesa TK przedstawianych Prezydentowi RP przez Zgromadzenie Ogólne;
wymóg rozpatrywania spraw według kolejności wpływu (naruszenie niezależności władzy sądowniczej i zasady sprawności działania instytucji publicznej);
obligatoryjne uczestnictwo Prokuratora Generalnego lub jego zastępcy w sprawach rozpoznawanych przez Trybunał w pełnym składzie (przepis ustawy umożliwia blokowanie i paraliżowanie prac TK);
inne zasady orzekania w pełnym składzie (możliwość blokowania wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny przez mniejszość, tj. czterech sędziów);
formuła kierowania przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego wniosku do prezesa Rady Ministrów o ogłoszenie wyroków i postanowień (przyznanie Premierowi możliwości oceny, czy dane orzeczenie Trybunału w ogóle powinno zostać ogłoszone w organie urzędowym, gdy tymczasem czynność ogłoszenia ma charakter wyłącznie techniczny);
przepisy zmieniające, przejściowe, dostosowujące i końcowe prowadzą do utrudnienia działalności Trybunału Konstytucyjnego, spowolnienia tempa rozpatrywanych spraw czy wręcz swoistego paraliżu sądu konstytucyjnego;
nakaz stosowania nowej ustawy do wszystkich spraw zawisłych przed Trybunałem (spowoduje to znaczące spowolnienie i wydłużenie rozpoznawania spraw przez sąd konstytucyjny);
zobowiązanie Trybunału do rozstrzygnięcia spraw wszczętych pytaniami prawnymi sądów oraz skargami konstytucyjnymi i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowej ustawy w ciągu roku;
zawieszenie postępowań we wszystkich sprawach wszczętych wnioskiem na sześć miesięcy;
wyłączenie wyroku TK z 9 marca 2016 r. spod obowiązku urzędowej publikacji;
proces obsadzania stanowisk sędziów TK – uznanie, że do orzekania w Trybunale powinni zostać dopuszczeni sędziowie, od których Prezydent odebrał ślubowanie;
14-dniowy okres vacatio legis (w świetle wymagań konstytucyjnych oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, 14-dniowy okres vacatio legis w odniesieniu do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym jest zbyt krótki).